Kamień witnicki. Głaz, trzy dęby i ślad dawnego krajobrazu

Na otwartym polu, około dwustu metrów na zachód od drogi Vietnitz–Bärwalde, znajdował się głaz nazywany „kamieniem witnickim”. Otaczały go trzy dęby, a jego powierzchnię pokrywały zielone porosty. Taki obraz miejsca pozostawił Arnold Schiller w artykule „Findlinge”, opublikowanym w „Kreiskalender” na rok 1939. Krótki opis i towarzysząca mu fotografia zachowały fragment krajobrazu dawnej Witnicy — złożony z wielkiego kamienia, otwartego pola i drzew posadzonych wokół niego przez człowieka. We wrześniu 2026 roku udało się odnaleźć to miejsce: głaz nadal znajduje się w otoczeniu trzech dębów.

Głaz opisany w 1939 roku

Schiller przedstawił w swoim tekście kilka głazów narzutowych powiatu. Wśród nich wymienił „der Vietnitzer Stein”. Podał jego wymiary: ponad czternaście metrów obwodu oraz metr i sześćdziesiąt centymetrów wysokości ponad powierzchnią gruntu. Są to dane z historycznego opisu, odnoszące się do ówczesnego stanu obiektu. Wysokość określała jedynie część wystającą z ziemi; nie pozwala ustalić rozmiarów całego głazu.

Skałę autor określił jako „Granitgneis”, czyli granitognejs. Zwrócił również uwagę na całkowite pokrycie jej powierzchni zielonymi porostami skorupiastymi. Ten drobny szczegół uzupełnia obraz kamienia: Schiller opisywał nie tylko jego wielkość i rodzaj skały, lecz także wygląd powierzchni. Oznaczenie skały i opis porostów pozostają świadectwem jego obserwacji, a nie wynikiem współczesnych badań obiektu.

Trzy dęby wokół kamienia

Szczególnie interesująca jest informacja o trzech dębach. Według autora posadzono je wokół głazu około pięćdziesięciu lat wcześniej. W odniesieniu do rocznika 1939 wskazuje to orientacyjnie na koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku. Nie znamy jednak dokładnej daty nasadzenia, jego inicjatora ani okazji, z którą mogło się wiązać.

Obecność celowo posadzonych drzew pozwala spojrzeć na to miejsce także jako na niewielki fragment krajobrazu ukształtowanego przez człowieka. Głaz został otoczony dębami, które z czasem współtworzyły jego otoczenie. Można w tym widzieć wyróżnienie kamienia w przestrzeni pola, ale źródło nie wyjaśnia intencji nasadzenia. Nie daje podstaw, by przypisywać temu układowi znaczenie pamiątkowe, obrzędowe czy symboliczne.

Nazwa i właściciel

Nazwa „witnicki” wiązała głaz z miejscowością, nie rozstrzygała jednak o jego przynależności majątkowej. Schiller wskazał właściciela jako „Herr v. Levetzow-Gossow”. To istotny szczegół: kamienia nie należy automatycznie łączyć z własnością von Oelsenów tylko dlatego, że nosił nazwę Vietnitz. Sam zapis nie wystarcza też do odtworzenia granic posiadłości ani historii własności tego miejsca.

Opisowi towarzyszy fotografia zamieszczona u góry strony 71, po prawej stronie. Jej autorem był Arnold Schiller, którego nazwisko pojawia się we wspólnym podpisie zdjęć na stronie 70. Fotografię należy odróżnić od sąsiedniego ujęcia po lewej: przedstawia ono inny głaz, znajdujący się w ogrodzie Schützenhaus w Mohrin.

Kamień i dęby przetrwały

We wrześniu 2026 roku potwierdzono w terenie, że głaz opisany przez Schillera nadal znajduje się na swoim miejscu, w otoczeniu trzech dębów. Wykonano również fotografie dokumentujące jego obecny wygląd. Zachował się więc charakterystyczny układ kamienia i drzew, znany z opisu opublikowanego w 1939 roku.

Współczesne zdjęcia pokazują masywną, zaokrągloną bryłę pomiędzy pniami drzew. Jej powierzchnię pokrywają różnobarwne porosty i miejscami mech. Wokół rosną trawy, krzewy i młode pędy, a obok leżą mniejsze kamienie. Za zadrzewieniem rozciąga się pole uprawne.

W artykule z 1939 roku wspomniano również o piętnastu głazach objętych ochroną w powiecie. Informacja ta nie rozstrzyga jednak, czy należał do nich kamień witnicki, ani jaki jest jego obecny status.

Od publikacji artykułu Schillera do wykonania współczesnych zdjęć minęło 87 lat. Głaz i otaczające go dęby wciąż tworzą rozpoznawalne miejsce wśród pól. Dawny opis i dzisiejsze fotografie pokazują fragment krajobrazu Witnicy, który przetrwał do naszych czasów.

Schiller wspomniał również o piętnastu głazach objętych ochroną w powiecie. Ta ogólna informacja nie jest jednak osobnym potwierdzeniem ochrony kamienia witnickiego i nie określa jego obecnego statusu.

Od publikacji artykułu Schillera minęło 87 lat. Głaz i otaczające go dęby wciąż tworzą rozpoznawalne miejsce wśród pól. Dawny opis zyskał współczesne dopełnienie: fotografie kamienia, który przetrwał wraz ze swoim drzewnym otoczeniem.