Witnica wśród jezior, pól i polodowcowych wzgórz
Łagodnie pofalowane pola, jeziora ukryte w obniżeniach terenu, stare drzewa i głazy pozostawione przez lądolód tworzą krajobraz Witnicy. Przyroda jest tu blisko: za ostatnimi zabudowaniami, przy polnej drodze, nad wodą i w dawnym parku pałacowym. Warto przyjrzeć się jej uważniej, bo również ona opowiada historię tego miejsca.
Krajobraz wokół wsi
Witnica leży w południowej części województwa zachodniopomorskiego, w gminie Moryń, kilka kilometrów na wschód od Morynia. To okolice Pojezierza Myśliborskiego — krainy, w której jeziora, wzniesienia i zagłębienia terenu przeplatają się z polami, lasami i niewielkimi miejscowościami.
Tutejszy krajobraz najlepiej poznaje się stopniowo. Z drogi widać otwarte przestrzenie pól, dalej pasy drzew i kolejne wzniesienia. Dopiero z bliska odsłaniają się brzegi wody, wilgotne obniżenia czy niewielkie zadrzewienia. Każdy z tych fragmentów ma inny charakter, choć razem tworzą otoczenie jednej wsi.
Pory roku wyraźnie zmieniają ten widok. Wiosną uwagę przyciąga świeża zieleń, latem dojrzewające uprawy i cień drzew. Jesienią po zbiorach szerzej otwiera się przestrzeń, a zimą łatwiej dostrzec ukształtowanie terenu i przebieg dawnych dróg. Znana okolica potrafi wyglądać inaczej nawet podczas kolejnego spaceru tą samą trasą.
To, co pozostawił lądolód
Podstawowe rysy tego krajobrazu powstały na długo przed założeniem Witnicy. Ukształtował je lądolód, który nasuwał się z północy, oraz wody płynące podczas jego topnienia. Przemieszczający się lód przenosił piasek, glinę, żwir i wielkie fragmenty skał. Po jego ustąpieniu pozostał nierówny teren, z wzniesieniami i zagłębieniami, z których część wypełniła woda. Polodowcowe dziedzictwo jest jedną z najważniejszych cech okolic Morynia.
Ślady tych procesów można dostrzec w zwyczajnych elementach otoczenia: kamieniach na polach, zmianach wysokości drogi czy jeziorach leżących poniżej sąsiednich gruntów. To pozostałości przemian, które nadały tej okolicy jej kształt.
Jeziora i miejsca nad wodą
W najbliższym otoczeniu Witnicy znajdują się Jezioro Witnickie Wielkie, Jezioro Witnickie Małe oraz Jezioro Witnickie. Podobne nazwy odnoszą się do odrębnych zbiorników. Ważną częścią miejscowej sieci wodnej jest także Słubia, która łączy Jezioro Witnickie z położonym dalej Morzyckiem.
Woda wprowadza w rolniczy krajobraz inne tempo życia. Przy brzegu uwagę przyciągają szuwary, odbicia drzew i ruch na powierzchni jeziora. Wystarczy zatrzymać się na chwilę, by zauważyć, jak wiele dzieje się na niewielkim odcinku między otwartą wodą a suchym lądem.
Takie miejsca warto poznawać o różnych porach roku. Zmienia się roślinność, poziom wody i obecność zwierząt. Znaczenie mają również mniej widoczne fragmenty krajobrazu: małe oczka wodne, podmokłe zagłębienia oraz rowy i cieki. Dla płazów, owadów i wielu ptaków mogą być równie ważne jak większe jeziora.
Kamienie z dalekiej północy
Do najbardziej namacalnych śladów epoki lodowej należą głazy narzutowe. Lądolód przyniósł je z północy, między innymi z obszaru dzisiejszej Skandynawii. Gdy stopniał, skały pozostały daleko od miejsc, w których powstały. W okolicach Morynia ich obecność wpłynęła również na budownictwo: kamień wykorzystywano do wznoszenia kościołów, murów i zabudowań gospodarczych oraz do brukowania dróg.
Własnym przykładem tego dziedzictwa jest kamień witnicki, zachowany w otoczeniu trzech dębów. To charakterystyczny punkt miejscowego krajobrazu, którego obecność potwierdzają zarówno dawne opisy, jak i współczesne oględziny. Zasługuje na osobną opowieść — o samym głazie, posadzonych obok drzewach i miejscu, jakie zajmował w pamięci dawnych mieszkańców.
Drzewa, pola i dawny park
Przyrodę Witnicy współtworzą także drzewa: rosnące przy zabudowaniach, towarzyszące drogom i skupione w większych grupach. Szczególne miejsce zajmuje dawny park pałacowy. Jego zróżnicowany drzewostan, opisywany w materiałach gminnych, obejmuje między innymi lipy, platany i tulipanowiec amerykański.
Park przypomina, że dzisiejszy krajobraz powstawał również za sprawą ludzi. Uprawiano pola, sadzono drzewa, wytyczano drogi i urządzano otoczenie rezydencji. Z biegiem czasu przyroda zmieniała te miejsca, a dawne nasadzenia stawały się częścią otoczenia kolejnych pokoleń mieszkańców.
Od tego szerokiego spojrzenia zaczynamy poznawanie natury Witnicy. Dalej przyjrzymy się poszczególnym jeziorom, głazom, drzewom i mniej oczywistym zakątkom. Sięgniemy też do dawnych opisów przyrodniczych, aby zobaczyć, co zwracało uwagę obserwatorów przed laty i jakie ślady ich świata można odnaleźć dzisiaj.