Wiadomości z Vietnitz

23 lutego 1945 roku

Droga Pani von Zitzewitz!

Chociaż przypuszczam, że otrzymała już Pani wiadomości z Vietnitz, chciałbym mimo to przekazać Pani to, co sam mogę o tamtejszych wydarzeniach powiedzieć.

W poniedziałek 29 stycznia wyjechała Pani wraz z kolumną ewakuacyjną „Rokstätter”. Dwa dni później ponownie omawiano sprawę ewakuacji Vietnitz. Baron [von Zitzewitz] zatelefonował do starosty (Landrat), ponieważ jednak nie otrzymał jasnej ani zadowalającej odpowiedzi, uzgodniliśmy, że baron, Welle i ja pojedziemy o godzinie 14.00 do Königsbergu (Chojny), aby spotkać się ze starostą. Chodziło nam między innymi o znalezienie miejsca, do którego można byłoby ewakuować około 500 mieszkańców.

Ponieważ w międzyczasie ponownie przybyły kolumny ewakuacyjne ze wschodu, musiałem pozostać w Vietnitz. Po godzinie 15.00, gdy baron i pan Welle przebywali w Königsbergu, do Vietnitz dotarło pierwszych sześć rosyjskich czołgów.

Niestety, właśnie gdy rosyjskie czołgi zbliżały się do Vietnitz, w pobliżu parku znajdował się transport serbskich i francuskich jeńców wojennych, nadciągający z Soldina (Myślibórz) drogą do Belgen (Białęgi). Część strażników eskortujących transport została zastrzelona; innym udało się uciec. Po krótkim postoju w Vietnitz rosyjskie czołgi ruszyły dalej w kierunku Bärwalde (Mieszkowic), natomiast jeńcy pozostali na miejscu.

Udało nam się skierować Francuzów w stronę Nordhausen (Narost) lub Belgen. Niestety, z Serbami nie mogliśmy już tego uczynić. Twierdzili, że rosyjski oficer rozkazał im pozostać w Vietnitz, skąd mieli ich zabrać Rosjanie.

Wraz z panem Wittstockiem próbowałem zakwaterować ich w gospodzie. Około stu Serbów domagało się jednak wpuszczenia do pałacu, rzekomo na rozkaz rosyjskiego oficera. W międzyczasie przybył również baron. Pertraktował z Serbami, lecz nie zdołał ich przekonać, aby weszli do sali jadalnej w gospodzie.

Kiedy wachmistrz powiatowy, który towarzyszył transportowi i zdołał się ukryć, zapewnił, że Serbom można ufać, baron zakwaterował ich w trzech wolnych pokojach w północnym skrzydle.

Około godziny 18.30 opuściłem pałac. Wówczas po raz ostatni widziałem barona i z nim rozmawiałem.

Nazajutrz, w czwartek, po nocy, podczas której przez Vietnitz nieustannie przejeżdżały rosyjskie czołgi, ciężarówki i pojazdy gąsienicowe, usłyszałem, że baron został zamordowany. Udałem się do Elli Tischler, która tego ranka wróciła do domu.

Niestety, musiała potwierdzić, że pogłoska była prawdziwa. Późnym wieczorem część Serbów przeszła do drugiego skrzydła pałacu, aby jeść i pić. W nocy do pałacu mieli wejść Rosjanie; podobno Serbowie i Rosjanie pili razem.

Elli Tischler przypuszczała, że Serbowie zażądali od barona broni. Ponieważ baron nie mógł im dać żadnej broni, mieli go zastrzelić Serbowie albo Rosjanie. Elli T. nie wie, czy strzał oddał Serb, czy Rosjanin.

Majster Kettner, który przebywał z rodziną na dole w pałacu, oraz siostra Ruth przenieśli barona do jego pokoju.

Pani matka, baronowa, miała następnie opuścić pałac wraz z pozostałymi paniami i siostrą Ruth. Niestety, nie wiem, dokąd się udały.

Droga Pani von Zitzewitz, pragnę złożyć Pani, Pani siostrze, Peterowi i dwojgu małym dzieciom najgłębsze wyrazy współczucia z powodu tragicznej śmierci Pani wuja. Bardzo mi przykro, że baron musiał tak nagle stracić życie.

Niestety, o Pani matce nie mogę nic powiedzieć.

W czwartek Welle i ja wyjechaliśmy z Vietnitz, aby sprawdzić jeszcze inną możliwość ewakuacji. Krążyły najbardziej nieprawdopodobne pogłoski: Königsberg miał być już zajęty, mosty na Odrze miały być już zablokowane przez Rosjan i tak dalej.

Gdy następnego dnia wracaliśmy, zdołaliśmy dotrzeć jedynie do Mühlbergu (Młynar). Vietnitz było zajęte przez Rosjan i nikogo nie wpuszczano do wsi ani z niej nie wypuszczano.

Szkoda, że nie poinformowano nas o zbliżającym się niebezpieczeństwie i nie ostrzeżono. We wtorek wieczorem do Vietnitz przyjechał pociąg z żołnierzami, którzy mieli zniszczyć około dziesięciu rosyjskich czołgów, jakie podobno przedarły się w pobliżu Soldina. Tymczasem starosta nadal nie był w stanie wydać rozkazu ewakuacji. Rosjanie przybyli tego popołudnia. Wśród wyższych władz musiało panować ogromne zamieszanie.

Na domiar złego Rosjanie korzystali z bocznych dróg prowadzących z Soldina i Pyritz (Pyrzyce) w kierunku Belgen i Vietnitz. Wsie położone poza tą trasą mogły ewakuować się jeszcze w czwartek, piątek i sobotę, a nawet na początku następnego tygodnia.

Droga Pani von Zitzewitz, chętnie napisałbym do Pani wcześniej, lecz uniemożliwiła mi to długotrwała służba w Volkssturmie, do którego należałem aż do tej pory.

Pragnę teraz życzyć baronowej wszystkiego dobrego i mam nadzieję, że Pani matce udało się jeszcze dotrzeć w bezpieczne miejsce.

Ponownie składając Pani i Pani rodzinie najgłębsze wyrazy współczucia, pozostaję

z głębokim szacunkiem

E. Bethke